مقدمه

در اين مقاله سعي شده است تا با استفاده از نظريع انتقادي مكتب فرانكفورن به نشانه شناسي موسيقي بنيامين بهادري پرداخته شود.لذا در ابتدا  به بررسي موسيقي پاپ كه موسيقي بنيامين نيز جز ان محسوب مي شود پرداخته و در نهايت با استفاده از نشانه شناسي سوسور به تحليل محتواي يكي از اشعار آن مي پردازم.

براي آن كه تعريف رضايت بخشي از موسيقي مردم پسند ارائه شود،بهتر است كه دو بعد موسيقيايي و اقتصادي – جامعه شناختي مورد توجه قرار گيرد.

اساسا موسيقي مردم پسند آميزه اي  از سنتهاي موسيقيايي ،سبك ها و تاثيرها است و نيز محصولي اقتصادي كه مقاصد ايدئولوژيك مصرف كنندگان نيز بر ان تاثير مي گذارد.

در بطن اكثر موسيقي مردم پسند ،تنش بنيادي بين خلاقيت در ساختن موسيقي و ماهيت اقتصادي توليد فراوان و توزيع آن وجود دارد(فريث فصل 1:1983)

در موسيقي مردم پسند،تقابل بين هنر و تجارت در استفاده گسترده از واژه پاپ و راك ان رول خود را نشان مي دهد.

پاپ هيچ وقت در بطن فكري حضور ندارد و پذيرفته است تا به لذت جويي هاي لحظه اي پاسخ دهد و چهره زيبا و خوشايندي از خود رائه نمايد(هيل 8 :1986)

در اصل مي توان گفت كه موسيقي پاپ آميزه اي است از سنتهاي موسيقايي ،سبك و تاثيرها كه عنصر مشترك آنها عبارت است از شكل گيري با اجزاء قوي ريتميك و در كل وابستگي به تقويت الكترونيكي.

ويژگي بارز ديگر اين موسيقي اجتماعي – اقتصادي بودن آن است :توليد انبوه آن براي توده ها خاصه جوانان

مهمترين مسئله اي كه منتقدان فرهنگ موسيقي مردم پسند آن را وسيله اي براي نقد و بي ارزش جلوه دادن آن به كار مي برند استفاده از مفهوم هنر  والا و اصيل در مقابل اين فرهنگ است .(آدورنو،1986)

منتقدان كلاسيك پاپ را مورد انتقاد قرار مي دهند چرا كه معتقدند اين موسيقي موجب انفعال مخاطب در مقابل توليدات فرهنگي مي شود.منقدان مكتب فرانكفورت از اين دسته اند.

 از ان سو فيسك نيز بيان مي كند كه كالاهاي فرهنگي عامه پسند فضاي خالي را پر مي كند .اين فضا، فضايي است كه فرهنگ رسمي جامعه كه هميشه و در همه جوامعه فرهنگ غالب است،قدرت پر كردن آن را ندارد.(مير فخرائي،1380 )

  “بررسی های جدید و برجسته در موسیقی عامه پسند منعکس کننده اهمیت کنونی موسیقی راک/پاپ  به عنوان پدیده ای فرهنگی در سطح جهان داشت که در کنار خود صنعتی چند میلیارد دلاری را داراست و نیز فرهنگ مردمی نسل جوان را که به سبک ها و شیوه های بسیار گوناگون ظهور یافته است(شوکر,1384)”.

موسيقي پاپ در ايران

در كشور ايران پس از دهه 70  به دليل چرخش ارزش ها  مردمي و خستگي  و دلزدگي جوانان از ارزشهاي رسمي به دليل مسائل پس از جنگ و دوران سازندگي،استقبال از موسيقي پاپ بيشتر شد.

تلويزيون نيز در اين راستا بخش عمده اي از فرهنگ و موسيقي پاپ را به رسميتدشناخت و كوشش كرد با توليد سرودها ي سرگرم كننده تقاضاي جوانان خسته از فرهنگ رسمي پاسخ دهد.(جلائي پور،1381)

پيش از آن درونمايه فرهنگ پاپ به عنوان ابزار تهاجم فرهنگي دشمن مذموم بود.

روش تحقيق

در اين تحقيق بر آنيم تا  از روش كيفي براي مطالعه ترانه هاي موسيقي بنيامين بهادري استفاده كنيم تا در نهايت به مفاهيم و مضامين موجود در اشعار پي ببريم.در ادامه نيز به بررسي ادبيات مردمي در موسيقي پاپ مي پردازيم.

تكنيك هاي مورد استفاده در اين تحقيق با استفاده از تحليل  نشانه شناختي سوسور انجام مي شود

تحليل نشانه شناسي بر اساس آموزه هاي سوسور در سه سطح انجام مي شود:

مشخص كردن دال – مدلول؛ كه بر اساس نظر سوسور كليتي است ناشي از پيوند بين دال و مدلول كه در نهايت به خوانش مفايهم دورن شعر مي انجامد.

تحليل همنشيني؛دال هايي كه به صورت متوالي دريك بخش از متن قرار گرفته اند تا مفهومي را برسانند مشخص و معناي آن گفته مي شود.

تحليل محورهاي جانشيني؛در متن بايد به تقابل  دال هايي كه مي توانند جانشين دال موجود شوند و حضور ندارند توجه شود.

در نهايت مي توان با قرار دادن سه مرحله فوق دركنار هم به مفهوم نهفته درون ترانه ها پي برد.

من امشب مي ميرم

يه عاشق،بي قايقه           تو درياها

چشماشو مي بنده            تو روياها

من عاشق ،بي قايق         تو درياها مي ميرم

چشمامو ميبندم               بي رويا مي ميرم

مي رم و مي ميرم،          آسوده مي شم از عشق

مي رم و مي ميرم

جشن تولد مرگمو براي تو   زير آب مي گيرم

 يه زيبا                               نگاهش به موجاست

يه عاشق،بي ساحل             تو درياهاست

پريا،يه دريا                           من امشب مي ميرم

از عشقت يه زيبا                   من امشب مي ميرم

يه زيبا نگاهش                      چه آروم،به موجا مي دوزه

يه عاشق بي ساحل             چه تنها ،تو دريا مي سوزه

دال                                  مدلول                       وحدت دال و مدلول

بي قايق ماندن                  بي وسيله ماندن           بدون مركب براي حركت ماندن

دريا                                  وسعت                          جايي براي گم شدن

چشم بستن                     تصور كردن                   در واقعيت چيز جالبي براي دوست داشتن نيست

رويا                                  عدم واقعيت                      حقيقتي وجود ندارد و به تخيل پناه برده

مردن                                جان دادن                        فنا شدن

رفتن                                 عبور كردن از جايي به جاي ديگر ترك كردن وضعيت موجود

تولد مرگ                            مردن                             مرگ آغازي براي زندگي جديد و رهايي از زندگي نكت بار حال

زير آب مردن                         خفه شدن                        بي صدا مردن

زيبا                                    مظهر تماشا               معشوق مظهري براي تماشاست

نگاه كردن به موج                  منتظر                         معشوق منتظر كسي كه از دريا برگرده

مي ميرم                            جان دادن                     فنا شدن

عشق يه زيبا                       عاشقي                      عاشق از عشق معشوق مي ميرد

عاشق،بي قايق                   بي وسيله ماندن           عاشق مركبي براي حركت ندارد

چشم بستن                        نديدن واقعيت               در واقعيت چيز جالبي براي ديدن ندارد

زيبا                                    مظهر تماشا                   معشوق مظهر تماشاست

آروم به موجا نگاه كردن          منتظر بودن                    معشوق منتظر برگشتن عاشق است

بي ساحل ماندن                  جاي ماندن نداشتن        عاشق جايي براي ماندن ندارد

دردريا سوختن                      از بين رفتن                   عاشق فنا مي شود

تحليل جانشيني

بي قايق ماندن                       با قايق ماندن

دريا                                      خشكي

رويا                                       واقعيت

مردن                                    زنده بودن

رفتن                                     ماندن

چشم بستن                            ديدن

بي ساحل                              با ساحل

تحليل همنشيني

در تقابل هايي كه ذكر شد مهمترين مفاهيم مطرح شده احساسي است كه عاشق در رفتن  نداشتن چيزي براي ماندن دارد.بنابراين مي خواهد در جايي وسيع گم شود.

با كنار هم قرار دادن دال هايي همچون بي قايق ماندن و دريا ،چشم بستن و رويا،مردن و رفتن ،نگريستن به موج و انتظار مي توان نتيجه گرفت كه فرد(عاشق) از شرايط موجود راضي نيست و مي خواهد كه برود و در راه عشق فنا شود.در دنيا چيزي براي دوست داشتن ندارد بجز معشوق اما نمي تواند برگردد در حاليكه معشوق اميد به برگشت دارد.

مضمون اين ترانه داراي حس نااميدي و نداشتن دل خوشي به زندگي است.

نتيجه گيري

بر اساس چهار چوب نظري كه در ابتداي تحقيق بيان كرديم رويكرد مطالعات فرهنگي به موسيقي پاپ و به موسيقي بنيامين به عنوان يكي از مصداق هاي ان در بردارنده نكاتي خواهد بود:

موسيقي بنيامين به عنوان موسيقي پاپ توانست مخاطبان خود را جذب كند و در گيشه فروش خوبي داشته باشد كه اين ميزان موفقيت مي تواند در نوع موسيقي بنيامين  اشعار آن كه به نوعي مطرح كننده مسائل جواني بود نهفته باشد.

رسانه هاي گروهي  تا حد زيادي با فرهنگ مردمي و توده اي همراه هستند و فراغت را براي آنها به شكل سود آوري فراهم مي كنند لذا رسانه ها ي جمعي بويژه مطبوعات و راديو نيز با مطرح كردن و ارائه موسيقي بنيامين در مشروعيت بخشي به اين سبك نقش مهمي ايفا كردند.

از سوي ديگر برخلاف نظر بسياري از منتقدان شنوندگان اين نوع موسيقي به واسطه تجارب فرهنگي سن طبقه و قوميت انواع متفاوتي از خوانش را انجام مي دهند.

معناي هر گونه پيوند ميان متن و مخاطبان آن را نميتوان به تمامي بر اساس شاخص هاي متني دريافت.شرايط تاريخي توليدمتن و مصرف آن نيز مهم است.در مورد بنيامين ورود وي به دنياي موسيقي با البومي از وي با زمينه مذهبي همراه با پوسترهاي او كه تيپ مذهبي داشت صورت گرفت.

منتقدين اين نوع موسيقي را در تقابل با فرهنگ فرهخيته مي دانند.اما بايد در پاسخ گفت از آنجا كه اين سبك برخاسته از فرهنگ مردمي است نمي توان آن را ناديده انگاشت.

منابع

n      جلائي پور،حميد رضا،1381،جامعه شناسي جنبشهاي اجتماعي،انتشارات طرح نو

n      زند باف،حسين،1379،جامعه شناسي هنر،گنجينه فرهنگ

n       مير فخرائي،تژا،1380ادبيات عامه پسند و گفتمان فرهنگي،جلد پنجم،انتشارات آرون

n   كوثري ،مسعود،1383،نشانه شناسي موسيقي پاپ،فصلنامه تحقيق فرهنگي-سال هفتم-دوره جديد-شماره بهار 82